Þorsteinn, sem hlaut verðlaunin úr hendi forseta Íslands, Höllu Tómasdóttur, sagði meðal annars við þetta tækifæri:
Skoða má kaflann um Þorstein í upptöku af Edduverðlaununum hér. Kaflinn hefst á mínútu 59:43.
„Kvikmyndir voru minn heimur“
Þorsteinn Jónsson leikstjóri hlaut heiðursverðlaun Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar árið 2026 fyrir áratuga framúrskarandi framlag til íslenskrar kvikmyndalistar.
Hann er einn af frumkvöðlum íslenskrar kvikmyndagerðar og hluti af þeim hópi fólks sem ýtti henni úr vör á seinni hluta tuttugustu aldar.
Þorsteinn er fæddur í Reykjavík 1946. Árið 1968, þá 22 ára gamall, er hann kominn til Prag að nema kvikmyndagerð við hinn kunna kvikmyndaskóla FAMU. Þá stóð blómaskeið tékkneskra kvikmynda sem hæst og þær vöktu gríðarlega athygli umheimsins. Hann er nýkominn til Prag þegar Rússar ráðast inn í Tékkóslóvakíu og verður vitni að þeim heimssögulegu atburðum.
Í skáldsögu sinni Vordagar í Prag leggur Þorsteinn útaf minningum sínum frá þessum tíma. Hann lýsir lævi blöndnu andrúmsloftinu þegar innrás Rússa var yfirvofandi en segist hafa ákveðið að láta þetta ekki stöðva sig. Í bókinni segir:
Eftir námið í Prag og framhaldsnám í Japan gerði Þorsteinn röð heimildamynda fyrir Sjónvarpið ásamt Ólafi Hauki Símonarsyni. Myndirnar vöktu mikla athygli fyrir nýstárlega nálgun. Sú fyrsta þeirra, Fiskur undir steini, varð tilefni mikilla umræðna og deilna í samfélaginu, en hinar – Lífsmark, Öskudagur, Gagn og gaman og Daglegt brauð eru einnig afar athyglisverðar. Í þessum verkum er farið inn í kvikuna, þar sem tengsl manneskjunnar við umhverfi sitt og samfélag eru skoðuð með aðferð hinnar skapandi og persónulegu heimildamyndar.
Allar götur síðan hefur Þorsteinn haldið uppi merki hinnar skapandi og listrænu heimildamyndar þar sem skýr höfundarrödd er í forgrunni. Hann hefur einnig verið ötull baráttumaður fyrir því að slíkar myndir séu gerðar á Íslandi og ítrekað gagnrýnt það skilningsleysi sem stundum hefur ríkt gagnvart verkum af þessu tagi. Alls eru heimildamyndir Þorsteins um þrjátíu talsins og fáir Íslendingar sem eiga jafnmargar slíkar að baki.
Sterkar húmanískar áherslur, áhugi á félagslegum aðstæðum og hvernig umhverfið mótar manninn er rauður þráður í heimildamyndum Þorsteins og hið sama má segja um bíómyndir hans. Sú fyrsta þeirra, þroskasagan Punktur, punktur, komma, strik eftir samnefndri skáldsögu Péturs Gunnarssonar, var frumsýnd 1981 við miklar vinsældir. Þremur árum síðar kom hin rammpólitíska samfélagslýsing, Atómstöðin, eftir skáldsögu Halldórs Laxness sem einnig fékk mikla aðsókn, en reyndist erfið fæðing og hafði ýmsa eftirmála. Þriðja mynd Þorsteins er svo Skýjahöllin eftir sögu Guðmundar Ólafssonar, um ungan dreng sem þráir að eignast hund og lætur ekkert stöðva sig í að láta drauminn rætast.
Þorsteinn hefur einnig gegnt ýmsum trúnaðarstörfum í kvikmyndageiranum og var meðal annars formaður Félags kvikmyndagerðarmanna um tíma og síðar forstöðumaður Kvikmyndasjóðs Íslands.
